Sporcularda Diz Yaralanmaları
Diz sakatlıkları en sık sporcularda görülür ve sporcularda da en sık sakatlanan eklem dizdir. En yaygın görülen iki sporcu yaralanması da diz ile ilgilidir; menisküs ve ön çapraz bağ sakatlıkları.
Menisküs Yaralanması
Diz eklemini oluşturan iki ana kemik yani femur ve tibia arasındaki parça olan menisküs, bu iki yapının ve nihayetinde de dizin rahatlıkla hareket etmesinde kritik bir öneme sahiptir. Menisküs, C harfine benzer yapısıyla bir amortisör görevi yaparak bu iki kemiğin birbirine sürtmesini engeller ve hareketi kolaylaştırır. Bu haliyle menisküsü sünger, jel, kauçuk vari yapılara benzetebiliriz. Yani dize gelen yükü yüksek oranda absorbe etme becerisine sahiptir menisküs. Öyle ki, sadece yürürken, insanın vücut ağırlığının 2 katı kadarının diz eklemine binmesi bu şekilde yönetilebilir. Koşarken bu yükün 8 katına kadar çıktığı da unutulmamalıdır.
Menisküs özellikle genç yaşlarda kendiliğinden zarar görecek ya da basit yaralanmalardan etkilenecek bir doku değildir. Menisküsün yaralanmasına neden olan en önemli unsur spor yaralanmalarıdır. Özellikle ani dönmeler, örneğin ayak yere basılıyken dizin bir anda dönmesi ile menisküs sıkışır ve yaralanır. Bu tablo futbol, basketbol, tenis gibi sporlarda çok olur. Örneğin, Djokovic ve Federer gibi elit tenisçiler menisküs yaralanması geçirmiş ve bu nedenle ameliyat da olmuşlardır.
Menisküs yırtıldığında diz şişebilir, ağrıyabilir. Dizde kitlenme ve takılma gibi bulgular izlenebilir. Özellikle sporcularda bu sorunun çözülmesi gerekir. Farklı yaş gruplarında ilaç tedavisiyle sorun yönetilebilse de aktif sporcularda mutlaka cerrahi müdahale gerekir. Bu ameliyat günümüzde artroskopik yaklaşımla kapalı olarak yani dizin ön bölümünde sadece yarım cm kadar açılan kesilerden yapılır.
Yaralanmanın şiddetine göre menisküs tamir edilebilir, çıkarılabilir veya menisküs nakli gibi ileri tedaviler düşünülebilir. Ameliyat sonrası fizik tedavi ve egzersiz süreci başlar. Ameliyattan 1 ay sonra sporcunun yeniden çalışmalara başlaması değerlendirilebilir.
Ön Çapraz Bağ Yaralanmaları
Her bir dizde toplam 4 bağ dokusu vardır. Ön çapraz bağ, arka çapraz bağ ve iki adet de yan çapraz bağ. Bu bağlar çeşitli nedenlerle hasar alabilir, kopabilir. En yaygın olanı ise ön çapraz bağ yırtıklarıdır. Öyle ki her iki yaralanmadan en az biri ön çapraz bağ ile ilişkilidir.
Çoğu zamanda bu sakatlık sporcularda olur. Ani yön değiştirme, zıplama, kayma, yere düşerken dize aşırı kuvvet binmesi ön çapraz bağın kopmasına neden olabilir. Futbol ve basketbol oyuncularında sık görülür. Zlatan Ibrahimovic ve Brezilya’lı Ronaldo ilk akla gelen örneklerdir.
Sakatlanma esnasında kişi dizinden bir kopma sesi duyabilir, ayrıca dizde boşalma hissedilebilir. Nihayetinde diz şişer ve ağrır.
Aktif sporcularda ön çapraz bağ sakatlanmalarının tedavisi cerrahidir. Aynı menisküs ameliyatı gibi burada da kapalı cerrahi ile operasyon gerçekleştirilir. Günümüzde kopan bağ dikilmez. Bunun yerine daha sağlam bir bağ oluşturmak için diz çevresindeki greft dokular toplanıp, yeni bir ön çapraz bağ dokusu oluşturulur. İşlem sonrası fizik tedavi sürecine girilir. Ameliyattan üç ay sonra antrenmanlara başlanması, altı ay sonra ise sahalara geri dönülmesi değerlendirilebilir.