Tendon Yaralanmaları
Tendon, vücudun hareket mekanizmasına katkıda bulunan bağ dokusudur. Vücudun birçok farklı bölgesinde mevcuttur. İnsan kas iskelet sisteminin tüm parçaları gibi tendonlar da yaşanan travmalar, yaş alma ya da meslek hastalıkları gibi nedenlerle yıpranabilir. Tendinopati yani tendon yaralanmaları gündeme gelebilir. Nihayetinde tendon görevini yapmakta güçlük çekebilir, kişiye ağrı verebilir. Hasar alan tendonun tedavi edilmesi gerekir. Yaralanmanın boyutunu ve kapsamını tam olarak tespit edebilmek için röntgen, ultrason, bazen de gerekirse MR taraması istenir.
Tendon Nedir?
Tendon, kasları kemiklere bağlayan sert, güçlü bir lifli bağ dokusudur. Temel görevi kaslarda üretilen gücü kemik ve eklemlere iletmektir. Bu haliyle hareket mekanizmamızın önemli bir bileşenidir. Örneğin, aşil tendonu baldır kası ile topuk kemiğini birbirine bağlar.
Tendon Yaralanması Nedir?
Tendon gerilebilir ya da kopabilir. Tendon yaralanması farklı şiddette görülebilir. Tendon yaralanması en sık olarak eklem çevresindeki bağlarda görülür. Diz, omuz, dirsek ve ayak bileği eklemi ile bağlantılı tendonlarda yıpranma söz konusu olabilir. Tendon, majör bir travma neticesinde kopabileceği gibi zaman içinde yaşanan mikro travmaların bir sonucu olarak da yaralanabilir. Toplumun tüm kesimlerinde görülebilmekle birlikte, profesyonel sporcuların da yaşadığı önemli bir spor yaralanmasıdır. Kobe Bryant, Sergio Agüero, Cenk Tosun gibi birçok sporcu kariyerleri devam ederken tendon sakatlığı yaşamıştır.
Tendon kopması sık görülen bir sağlık sorunudur. Her yıl tüm dünyada 5 milyondan fazla kişide tendon yaralanması görülür. Yapılan çalışmalarda her 10 bin kişinin 8 ila 9’unda tendon yaralanması görüldüğü paylaşılmaktadır.
Tendon Yaralanması Nedenleri
Tendon birçok farklı nedenle yaralanabilir;
- Bir eklemin aşırı kullanımı (örneğin ütücülerde el bileğindeki tendonlarda yaralanma olabilir)
- Yaşlanmayla birlikte kas iskelet sistemi parçalarının doğal dejenerasyonu
- İş kazaları
- Sporcu yaralanmaları
- Trafik kazaları
- Şiddet olayları (cama yumruk atma, bıçak kesisi, silah yaralanması vs.)
Tendon Yaralanması Belirtileri
Ağrı ve hareket güçlüğü tendon yaralanmalarının temel iki belirtisidir. Olgunun şiddetine göre semptomların yoğunluğu da değişir.
- Ağrı (tendonun bulunduğu bölgede olur, diz, el veya ayak bileklerinde olabilir)
- İlgili bölgede sertlik
- Güç kaybı
- Tendondan gelen sesler
- Bükme hareketlerinde zorluk
Tendon Yaralanması Tedavisi
Tendonun yaralanma derecesine ve yaralanmanın hangi tendonda olduğuna göre tedavi belirlenir. Tendon yaralanmalarında istirahat, sabitleme aparatları kullanımı, fizik tedavi ve cerrahi müdahale düşünülebilir.
Hafif olgularda istirahat, soğuk uygulama, ağrı kesiciler ve gerekirse atel ve alçı uygulamalarıyla sorun giderilmeye çalışılır. Bazen fizik tedavi ile de hastaya şifa sağlanabilir. Bazı olguların ise ameliyat edilmesi gerekir. Cerrahi, tendonun tamir edilmesini içerir. Tendonun yırtılmış iki ucu birbirine dikilir. Tendonun çevresi kontrol edilir, hasarlı yapı varsa bunlar temizlenir. Bu ameliyat genellikle artroskopik olarak yapılır. Ardından atel veya alçı ile ilgili yapı sabitlenir.
Tendon Yaralanmaları Sık Sorulan Sorular
Tendon yaralanması hakkında hastaların en sık sorduğu sorular nelerdir?
En sık hangi tendonlar yaralanır?
En sık yaralanan tendonlar arasında ilk sırada aşil tendonu gelir. Çok net bir şekilde vücuttaki en büyük ve en güçlü tendondur. Bu tendon, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlar ve koşma, sıçrama gibi hareketlerde yoğun şekilde kullanılır. Yük taşıma kapasitesinin yüksek olması ve ani zorlanmalara maruz kalması nedeniyle yaralanmaya en yatkın tendonlardan biridir. Bunun yanı sıra omuzda bulunan rotator cuff tendonları da özellikle kolun yukarı kaldırıldığı hareketlerde zorlanır ve yırtıklar sık görülür. Diz bölgesinde yer alan patellar tendon ise zıplama ve koşma gibi aktivitelerde yük altında kaldığı için sık yaralanır. Ayrıca dirsek çevresindeki tendonlar, özellikle tekrarlayan kol hareketlerine bağlı olarak gelişen tenisçi dirseği gibi durumlarda etkilenir. Bu tendon yaralanmaları genellikle aşırı kullanım, ani zorlanma ve yetersiz ısınma gibi nedenlerle ortaya çıkar.
Tendon yaralanmaları ne kadar yaygın?
Tendon yaralanmaları oldukça sık görülen kas-iskelet sistemi problemlerindendir. Özellikle aktif spor yapanlarda daha yaygındır. Tendonlar hareket sırasında yük taşıdığı için zamanla yıpranabilir. Bu durum en çok Aşil tendonu, omuzdaki rotator cuff tendonları ve dizdeki patellar tendon gibi sık kullanılan bölgelerde görülür.
Spor yapan kişilerde ya da işi gereği sürekli aynı hareketleri yapması gereken bireylerde, ayrıca da ileri yaşlarda sık görülebilir. Ortalama bir bakış açısıyla her 10 kişiden 2 kişinin yaşamı boyunca en az bir kez herhangi bir tendon problemiyle karşılabilme riski vardır. Bu tendon problemleri arasında yırtıklar, zorlanmalar, enfeksiyonlar yer alır.
Tendon zorlanması ve tendon yırtığı arasındaki fark nedir?
Tendon zorlanması, tendon liflerinde aşırı kullanım veya ani yüklenme sonucu oluşan mikro düzeyde hasarı ifade eder. Bu durumda tendonun bütünlüğü korunmuştur. Ağrı da genellikle hafif/orta düzeydedir, hareket de mümkündür. Tendon yırtılması ise tendonun kısmen ya da tamamen kopmasıdır ve yapısal bütünlük bozulur. Bu nedenle daha şiddetli ağrı, belirgin güç kaybı ve hareket kısıtlılığı görülür. Kısacası zorlanma daha hafif ve genellikle konservatif tedavi ile iyileşebilen bir durumken, yırtılma daha ciddi olup bazı vakalarda cerrahi tedavi gerektirebilir.
Tek seçenek ameliyat mı?
Hayır, aslında çoğu zaman da ameliyat ihtiyacı olmaz. Olguların ortalama yüzde 20’sinde ameliyata ihtiyaç duyulur. Özellikle tendonun tamamen koptuğu tablolarda ameliyat düşünülür. Örneğin Aşil tendonu gibi büyük ve fonksiyonel olarak çok önemli tendonlarda, özellikle genç ve aktif kişilerde cerrahi ile tendon uçlarının yeniden birleştirilmesi gündeme gelebilir.